tidewaterco
 
خط دريا بندر برنده مناقصه ١٤٩ ميلياردي شد          سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) بر پیروان ایشان تسلیت باد          آغاز دهه فجر بر دوستداران انقلاب اسلامی مبارک          تایدواتر خاورمیانه 200 امین شرکت برتر ایرانی          26 اذر و یادی از فعالان حمل و نقل          سالروز شهادت حضرت امام علی بن موسی الرضا علیه السلام تسلیت باد          وفات پیامبر اکرم(ص) و شهادت امام حسن (ع) تسلیت باد          آیا سهم دریا در اقتصاد ایران کم است؟         
: جستجو

آیا سهم دریا در اقتصاد ایران کم است؟
 
روزنامه دنیای اقتصاد [1395/09/03]
 
 
آیا سهم دریا در اقتصاد ایران کم است؟

مطلب منتشر شده در روز نامه دنیای اقتصاد مورخ 3 آذر ماه در صفحه باشگاه مدیران به قلم احمد صادقی گرمارودی، مدیر برنامه‌ریزی و توسعه شرکت تایدواتر خاورمیانه

«سهم اقتصاد دریا از تولید ناخالص ملی تنها 2 درصد است.» این جمله بخشی از صحبت‌های وزیر راه و شهرسازی در کنفرانس بین‌المللی اقیانوس‌شناسی در سال گذشته است. آیا این سهم خوبی است؟ یا سهم کوچکی است؟ البته رقم 2 درصدی در حالی مطرح شده است که به‌نظر می‌رسد در خوش‌بینانه‌ترین شرایط این سهم برای ما وجود دارد. نتایج تحقیقی که در سال 1392 از سوی موسسه ملی اقیانوس‌شناسی درباره سهم اقیانوس‌ها و دریاها در اقتصاد ایران و برای اولین بار انجام شده، مبين اين است كه سهم اقيانوس‌ها و درياها از اقتصاد ايران با احتساب نفت دور از ساحل، رقمی در حدود 7/ 20 درصد و بدون آن حدود 16/ 1 درصد است. به اعتقاد کارشناسان، دریاهای جهان همان قلب زمین هستند یا بهتر بگوییم هر کشوری که بیشتر بر دریا تسلط یابد بیشتر توانایی بهره‌مندی، کنترل و اداره کره زمین را در دست می‌گیرد. بر اساس آمارهای جهانی در دهه‌های اخیر 90 درصد از کالاهای تجاری جهان بین کشورها از طریق دریا حمل‌ونقل می‌شود که رقمی بیش از 5/ 9 میلیارد تن در سال را نشان می‌دهد. البته این در حالی است که طی سال‌های اخیر در دنیا با رکود اقتصادی شدیدی دست به گریبان بوده‌ایم.

در ایران بیش از 5800 کیلومتر ساحل داریم و موقعیت مکانی ویژه دریایی ایران در منطقه مثال‌زدنی است. ذخیره‌گاه اصلی انرژی جهان و مالکیت ایران بر بخش مهمی از این ذخایر ذی‌قیمت در منطقه راهبردی خلیج‌فارس، اوراسیا و قرار گرفتن در مسیر سوق‌الجیشی ارتباطی شرق و غرب عالم فرصتی متمایز و منحصربه‌فرد در اختیار کشورمان قرار داده است. ایران با توجه به این میزان نوار ساحلی دریایی در بين 182 كشور مستقل و مشرف به دريا و اقيانوس در دنيا، رتبه چهلم را در اختیار دارد. بیایید نگاهی به آمارهای جهانی از اقتصاد دریا بیندازیم، حجم اقتصاد دریا در جهان در سال‌های اخیر به‌طور میانگین سالانه همواره بیش از 1000 میلیارد دلار گزارش شده است. براساس محاسبات مراکز اقتصادی ایران سهم ما در خوش‌بینانه‌ترین حالت کمتر از یک درصد این رقم است. پس نهایتا براساس تمامی برآوردها و تحقیقات، سهم اقتصاد دریا در اقتصاد ایران حول محور 2 درصد می‌چرخد. جالب است که بدانیم سهم دریاها و اقیانوس‌ها در ایجاد اشتغال در اقتصاد ایران بر اساس تحقیقات سال‌های اخیر حتی به یک درصد هم نمی‌رسد؛ یعنی از میزان بیش از 20 میلیون شاغل در ایران حدود 178 هزار نفر آنها در بخش دریایی و صنایع وابسته در ایران مشغول به فعالیت هستند.

حال، آیا باید قبول کنیم که سهم کمتر از یک میلیارد دلاری دریا در اقتصاد ایران با تمامی موقعیت‌ها و فرصت‌های ویژه‌ای که دریا به ما داده است؛ قابل قبول است؟ وزیر راه و شهرسازی ایران اعتقاد دارد که این سهم باید به سه با چهار برابر افزایش یابد. البته در این میان برخی مسوولان مثل نمایندگان مجلس اظهار نظرهای متفاوتی کرده‌اند؛ مثل اینکه یکی از نمایندگان دریایی مجلس گفته است: در دنیا به‌طور معمول سهم صنایع دریایی و بندری حدود 40 تا 45 درصد از GDP است. این سهم 2 درصدی در حالی به‌دست آمده است که وضعیت صنایع مختلف دریایی ما چه در حوزه بندری یا کشتیرانی، کشتی‌سازی، فراساحل و شیلات در حد مطلوب نبوده و با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد، اگرچه در حوزه کشتیرانی به‌واسطه الزامات بین‌المللی اجبارا سرمایه‌گذاری‌ها و افزایش ظرفیت‌ها تا حدودی مطلوب بوده است. اجازه بدهید به عنوان نمونه به حوزه بندری کشور و مقایسه آن با وضعیت بنادر منطقه بپردازیم. میزان سرمایه‌گذاری در بنادر منطقه براساس آمار چند سال گذشته به بیش از 40 میلیارد دلار رسیده است.

کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس و دریای عمان با هدف افزایش سهم خود از تجارت روبه رشد کالاهای غیرنفتی طرح‌های متعددی را برای ایجاد یا توسعه بنادر خود در دست دارند. به‌عنوان مثال قطر پروژه عظیم بندری به ظرفیت نهایی 6 میلیون TEU و به ارزش 1/ 7 میلیارد دلار در نزدیکی منطقه صنعتی و بندری مسائید (Messaid) را در دست ساخت دارد. این در حالی است که بندر جبل‌علی (امارات) در سال 2012 موفق به كسب رکورد 14 ميليون تي اي يو شده بود. با اين حال مسوولان دي پي ورلد كه راهبري يكپارچه بندر جبل‌علي را برعهده دارند، طرح توسعه ميان‌مدت خود براي دستيابي به ظرفيت سالانه 19 ميليون تي اي يو تا سال 2014 (بندر شهید رجایی تا سال 2050 به این ظرفیت خواهد رسید) را با جديت دنبال كردند كه این برنامه درنهایت به ایجاد 2260 متر اسكله جدید با عمق آبخور 17 متر برای پذیرش بزرگ‌ترين كشتي‌هاي كانتينري حال و آینده جهان منجر شد.

عربستان سعودی هم یک برنامه سرمایه‌گذاری 600میلیون دلاری جدید برای رساندن ظرفیت سالانه بندر دمام به 3 میلیون تی‌ای یو را در دست اقدام دارد که تحقق آن منجر به افزایش 1200 متر به طول اسکله‌های کانتینری بندر دمام خواهد شد که در سال 2016 پس از نصب 12 دستگاه گنتری کرین به مرحله بهره‌برداری می‌رسد. طرح توسعه 750 میلیون دلاری بندر ملک‌عبدالعزیز در شهر دمام کشور عربستان که شامل دومین ترمینال کانتینری پیشرفته (high tech) به ظرفیت 8/ 1 میلیون TEU خواهد بود. در جنوب شرق عربستان، پروژه شهراقتصادی جیزان (Jizan Economic City) که مشتمل بر طرح‌های زیرساختی بندری است شروع و همزمان در شمال غرب آن کشور، در بندر ظیبا (Dhiba) ترمینال کانتینری جدیدی با سرمایه‌گذاری 4/ 46میلیون دلار احداث خواهد شد.همچنین در بندر صنعتی ملک‌فهد در منطقه جبیل عربستان (محدوده خلیج‌فارس)، دو ترمینال کانتینری جدید به ارزش 4/ 38 میلیون دلار ساخته می‌شود.

بندر سلاله واقع در جنوب عمان و در حاشيه اقيانوس هند و مجاورت خليج عدن در حال پيگيري طرح جامع خود از طريق افزايش سه ميليون تي اي يو به ظرفيت كنوني‌اش برای دستيابي به ظرفيت سالانه‌ای بالغ بر 8 ميليون تي اي يو حداكثر تا پایان سال 2016 است. همچنین این کشور تاسیسات موجود در بندر سلاله را با سرمایه‌گذاری معادل 143 میلیون دلار و با هدف ساخت بندر هاب دریایی – هوایی توسعه می‌دهد؛ علاوه‌بر توسعه بندر سوهار، همزمان فاز اول شبکه ملی ریلی به طول 1061 کیلومتر بنادر دقم، مسقط و سوهار را به یکدیگر و همچنین خط ریلی بندر سوهار را تا مرز امارات وصل می‌کند. این در حالی است که بنادر ما هنوز در گیرودار قراردادهای واگذاری، تعیین اپراتور و پیچیدگی‌های آن بوده و هنوز برای توسعه آنها به‌طور کامل برنامه‌ای وجود ندارد؛ یا اگر دارد واگذاری آنها و آغاز روند ساخت آنها مشخص نیست. به عنوان نمونه، بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران یعنی بندر شهید رجایی هنوز در حال تکمیل مراحل توسعه فاز 2 خود و رسیدن به ظرفیت 6 میلیون TEU کانتینری است و این در حالی است که امروز ظرفیت این بندر تنها نصف این عدد است.



پیشنهادهایی برای رشد نقش بنادر در اقتصاد ایران

برای افزایش سهم بنادر در اقتصاد کشورمان برخی راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت به شرح زیر را می‌توان پیشنهاد داد:

1. رده‌بندی تمامی شرکت‌های خدمات دریایی و بندری در کشور

2. برگزاری همایش جذب سرمایه‌گذاری خارحی در بنادر ایران با بازتعریف مجدد نسبت به نقش فعالان بخش خصوصی در این بخش و تامین مالی از طریق بازار سرمایه

3. فعال کردن بخش بازاریابی بنادر به‌منظور جلب و جذب مجدد خطوط کشتیرانی معتبر به بنادر ایران به‌خصوص بندر شهید رجایی

4. فعال کردن ویژه بندر چابهار و کریدور شرق به غرب و همچنین امکان ایجاد یک کریدور جدید با استفاده از ظرفیت‌های دو بندر چابهار و عمان به‌منظور ترانزیت کالا به افغانستان و کشورهای بالادستی این کشور

5. واگذاری ترمینال‌های بندری براساس استانداردهای جهانی و شاخص‌های معتبر جهانی به صورت بلندمدت و با شرط سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری به‌منظور جلب اعتماد مجدد سرمایه‌گذاران این بخش

6. تهیه طرح بلندمدت ارتقای رتبه بندر شهید رجایی به مجموعه 20 بندر کانتینری جهان و اجرایی شدن فاز سوم و چهارم بندر شهید رجایی و افزایش ظرفیت این بندر به سطح بندر جبل‌علی در منطقه؛ با توجه به نزدیک‌تر بودن این بندر به تنگه هرمز و کاهش زمان و مصرف سوخت برای خطوط، این بندر می‌تواند به یک هاب واقعی در منطقه خاورمیانه تبدیل شود.

7. گسترش پس‌کرانه‌ها در بنادر به‌منظور ایجاد واقعی بنادر نسل سوم و هماهنگی به‌منظور استفاده از این ظرفیت در بخش صنعت و دسترسی سریع‌تر به بازارهای صادراتی

8. تشویق شرکت‌های بخش خصوصی به‌منظور ایجاد بنادر خصوصی نسل سوم در کشورهای هدف به‌منظور رونق صادرات

9. کمک جدی به ایجاد حمل‌ونقل ترکیبی در کشور با تکیه بر ظرفیت‌های دریایی و بندری زیرا بخش اعظم کالاهای صادراتی و وارداتی به کشور از طریق دریا حمل می‌شود.

10. توجه ویژه به ایجاد و راه‌اندازی بنادر خشک در کشور به‌خصوص بنادر خشک تخصصی در مناطق مستعد به‌منظور کاهش فشار بر بنادر دریایی

11. احیای حمل‌ونقل دریایی بین بنادر و کمک به سرمایه‌گذاران این بخش

12. احیای واقعی توریسم دریایی به‌منظور افزایش درآمدهای ارزی کشور.
 
 
    خبر های مرتبط
    ------------------










  Powerd  by Rahyab Rayaneh Gostar تمام حقوق مادی و معنوی اين سایت متعلق به شرکت تايد واترخاورميانه می باشد 1390